anthon provocateur

Anthon Beeke provocateur

 

Anthons houding als provocateur stamt uit de jaren zestig, toen hij was verbonden met Fluxus, een neo-Dadabeweging die zich wijdde aan avant-garde poëzie, happenings en performances. Zijn betrokkenheid bij die beweging heeft een diepgaande invloed gehad op zijn werk als afficheontwerper en theaterman. Door het gebruik van paradoxen  raakt hij een gevoelige snaar bij ons; hij verbaast, verbijstert, verbluft, stelt eisen aan zijn kijkers en gunt ze geen ruimte voor onverschilligheid.
Eén van zijn meest controversiële, verontrustende, en verwarring stichtende werken is de poster voor Shakespeares Troilus en Cressida, die ertoe leidde dat een tentoonstelling van zijn werk op de North Carolina State University werd geschrapt: de poster werd te schokkend bevonden voor het publiek. De kont van een vrouw werd omgeturnd in die van een beteugeld paard. Het was geen statement over pornografie, zoals zovelen dachten, maar een steunbetuiging aan de vrouwenbeweging van die dagen, al was de behandeling van het onderwerp nogal eigenzinnig.
In Haar Leven, haar doden, een toneelstuk van Martin Crimp dat gaat over imagebuilding en de invloed van de media vormt de naakte torso van een vrouw het centrale motief. De dood wordt gesuggereerd door een pistool dat ze in haar slipje heeft gestoken. Het leven wordt vertegenwoordigd door een met lippenstift geschetste foetus op haar buik. De schijnbaar onschuldige tekening contrasteert scherp met het pistool en de overduidelijke fallische suggestie.

In Bierkaai, een toneelstuk gebaseerd op Cervantes’ Don Quichot, wordt de kijker geconfronteerd met een bloedend, in het zweet badend hoofd in plaats van met de vernuftige edelman. Geen ridder die windmolens aanvalt,maar het gemartelde gelaat van de Bijbelse Job. Het confronterende beeld maakt Bierkaai tot een van Anthons meest verontrustende werken.
Het affiche voor Georg Büchner’s Leonce en Lena toont twee gemaskerde gezichten met uitgestoken hongerige tongen. In het toneelstuk worden een jongen en een meisje verliefd op elkaar, maar net als in Romeo en Julia zijn hun families aartsvijanden. Ze mogen elkaar niet zien en zwerven, beiden alleen over de wereld, vermomd om de banden met het verleden door te snijden. Uiteindelijk kruisen hun wegen opnieuw en al herkennen ze elkaar niet in hun vermommingen, ze raken opnieuw verliefd.
Anthon weet als geen ander dat een affiche op straat onmiddellijk de aandacht moet trekken, het liefst door een shockerend element. Talloze malen hebben zijn affiches tot klachten geleid, tot afschuw. Zijn werk is vaak verminkt of afgescheurd. Op het affiche voor de voorstelling Ballet uit 1989 staat een naakte man afgebeeld, ondersteboven, vallend, getooid met een peniskoker versierd met bonte veren. Die poster werd overal op straat met verf beklad. Anthons volgende affiche maakte hij op dezelfde manier; met verf beklad. Wars van conformisme en conventies komen zijn affiches vaak hard en confronterend over, zoals de poster voor Andromache uit 1983, waarop de afgebeelde hoofdpersoon van angst de stront langs de benen loopt.
Mensen die naar Anthons affiches kijken, ervaren zijn beeldtaal vaak als schokkend, en er zijn maar weinig landen waar zijn werk op straat zou worden toegelaten. Voor een deel kan zijn succes worden toegeschreven aan de tolerante houding van het Amsterdamse publiek. Hoewel: ik heb een keer tegen Anthon gezegd: ‘Je hebt het onmogelijke gedaan; je hebt zelfs het Nederlandse publiek op de kast gejaagd.’

 

tekst Alston Purvis
foto Anthon Beeke opgepakt bij het Lieverdje
1968, gefotografeerd door Cor Jaring